විද්‍යුත් පරිපථ.

රූප. 1.විදුලි පන්දමක සටහනක්.
පරිපථයක් යනු සම්පූණර්‍ සවාරියකි. දුවන්නා අවසානයේ දී අාරම්භක ස්ථානයට ලගා විය යුතු ය. විද්‍යුත් පරිපථයක ද ඉලෙක්ට්‍රෝන ධාරාව ධන අග්‍රයෙන් පටන් ගෙන  ආරමභක ප්‍රභවයෙහිම ඍණ අග්‍රයට පැමිනිය යුතු ය.

ධාරාව‍ෙහි   දිශාව ඊ ය‍ෙන්ප‍ෙන්වයි. (ඉලක්ට්‍රෝන ගමන් කරනුයේ විරුද්ධ දශාවටය.)

රූප.2.A වුදුලි කෝෂයකින් බල්බයක් දැල්වීම. 2.B ප්‍රන්‍යාවර්ත ධාරාවක් භාවිතා කිරීම.

සරල ධාරාව හා ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාව

AC හා  DC යනු වර්තමානය‍ෙහි ධාරා විද්යුතය භවිතා වන ද‍ෙවිදියකි. DC  යනු ධන අග්‍රයේ සිට ඍණ අග්‍රයට ගලන ධරාවයි.   AC යනු තත්පරයකට කිහිප වාරයක් දිශාව ව‍ෙනස් කරන ධාරාවකි. ගෘහස්ත විදුලිය තතපරයට 50 ස් වාරයක් ව‍ෙනස් ව‍ෙයි.ම‍ෙය   50Hz. ල‍ෙස දැක්ව‍ෙයි.

සාමාන්‍ය පරිපථයනට අවෂ්‍ය සංකේත.

සරල ධාරා භාවිතයේ දී ධන අග්‍රයෙහි රැහැන රතෙන් ද සෘන ැග්‍රයෙහි රැහැන නිල් හෝ කලු පැහැයෙන් ද දැක්වීමට උත්සාහ කරමු.

ග‍ෙදර දී කළ හැකි  පරීක්ෂණයක්. 1

විදුලි පහන්

අද වන තෙක්ම බොහොමයක්ම විදුලි පහන් මගින් ආලෝකය ලබාගනුයේ ප්‍රතිරෝධය වැඩි ඉතා සිහින් ලෝහ දරණුවක් තුලින් විදුලි ධාරාවක් යැවීමෙන් ය.

රූපය. ගෘහස්ත විදුලි බුබුල.

ශ්‍රේණිගත  හා සමාන්තර පරිපථයනට බල්බ ය‍ෙදීම.

මූලික වශයෙන් විද්යුත් පරිපථ ද‍ෙවර්ගයකි.

           පරිපථ සැසදීම.

සමාන්තර පරිපථය.

ශ්‍රේණිගත  හා සමාන්තර පරිපථයනට කෝෂ ය‍ෙදීම.

විදුලිය මැණීම.

      කහ පාටින් දැක්ව‍ෙන්නේ ප්‍රතිරෝධයකි.

          ඉහත පරිපථය සංකේත ඇසුරෙන්.

         1.ධරාව

          මේ සදහා භාවිතා කරනු යේ ඇමීටරයයි. මැණීමට අවෂ්‍ය ධාරාව එය තුලින් යා යුතු ය.            මිණුම- ඇම්පියර.

2.විද්‍යුත් පීඩනය, / විභව අන්තරය.

මේ සදහා භාවිතා වනුයේ වෝල්ට් මීටරයයි. විභව වෙනස බැලීමට අවෂ්‍ය ස්ථානයට බාහිරව සම්බන්ධ කළ යුතුය.               මිණුම් එ්කකය- වෝල්ට්.

     ප්‍රතිරෝධකයේ දෙකෙලවරට දෙන විභවන්තරය වැඩිකළ විට, එය තුලින් ගලන ධාරාව සමානුපාතිකවම වැඩි වෙයි.

     ම‍ෙම සංකේතය යොදනුයේ ප්‍රතිරෝධය  මැණීමේ එ්කකයටයි. එය :ඔ්ම්’ යනුවන් නම් කර තිබේ.

      කිසියම් දෙයකට වෝල්ට් එකක විභවන්තරයක් දීමෙන් ඇම්පියර එකක ධාරාවක් ලැබෙයි නම්, එහි පතිරෝධය ඔ්ම් එකක් වෙයි

       නියමයට අදාල සමීකරණ.

       

වචනයෙන්	සංකේතයෙන්
ප්‍රතිරෝධය = විභවන්තරය÷ ධාරාව.	R=  V / I.
වභවන්තරය = ධාරාව × ප්‍රතිරෝධය	V-IR

          ශ්‍ේරණිගත ප්‍රතිරෝධ   පිළිබද නිදසුන-1

ඇමීටරයේ පාඨාංකය සොයන්න.

විසදුම

නිල් හා රතු බුබුලු ශ්‍රේණිගතය. සම්පූණර්‍ ප්‍රතිරෝධය එ්වායේ එකතුවයි.

ප්‍රතිරෝධය සෙවීම	ධාරාව සෙවීම.
R = r1  + r2. R = 3 + 2 …….= 5Ω.	V = ir.   12 = ix 5 ∴ i = 12/5……..= 2.4 A.

     සමාන්තර ප්‍රතිරධ පිළිබද නිදසුන-2.

   මේවා සයන්න-  1.සම්පූණර්‍ ප්‍රතිරෝධය. 2. V මීටරයේ පාඨාංකය.

                      3.රතු බුබුලෙහි ධාරාව.   4. නිල් බුබුලෙහි ධාරාව.

    සමාන්තර ප්‍රතිරොධ සදහා සූත්‍රය. 1/R = 1/r1   +  1/r2

1.සම්පූණර්‍ ප්‍රතිරෝධය.  1/R =  ⅓  +  ½  1/R =  (2 +3)  /6         R =  6/5    ∴   R = 1.2Ω.	2. V මීටරයේ පාඨාංකය. V=i xR V=  2 x 1.2 ∴V=  2.4 V
3.රතු බුබුලෙහි ධාරාව.      I =  V/r2      I = 2.4/ 2   ∴ I = 1.2 A.	4. නිල් බුබුලෙහි ධාරාව.     I= V/r     I= 2.4/3  ∴ I=0.8 A

           සමාන්තර ධාරාවන්ගේ එකතුව පූණර්‍ ධරාව විය යුතුයි.

              I =  i1  + i2

     

     

 

Q.1.0  මේවා විද්යුත් සංනායකතාවය අනුව වර්ග කරන්න.

තබ, තලාතු මිනිරන්(මයිකා), ලුණු වතුර, නික්‍රෝම්, කාබන් (මිනිරන්), විලායක කම්බි, නයිට්‍රජන්, සත්ව හම, රත්‍රං,වීදුරු,

සංනායක	ප්‍රතිරෝධක	පරිවාරක
උදාහරන:-  යකඩ,	ටැන්ටලම් නයට්‍රයිඩ්.	රබර්
පිළිතුරු:- තබ, ලුණුවතුර,, කාබන්, සත්ව හම, රත්‍රං.	නික්‍ෝරම්. විලායක කම්බි,	තලාතු මිනිරන්, නයිට්‍රජන්, වීදුරු.

10.

Q.2.0

2x6=12.

Q.3.0

        මෙම විද්යුත් වභවයන්ගේ විභවඅන්තරය සදහන් කර ලැබෙන ධාරාව AC  ද  නැතහොත්   DC දැයි දක්වන්න.

     

උපකරණය	විභවන්තරය	AC  / DC
Car dynamo
ගදර ප්‍රධාන විදුලිය.

2x5- 10

Q.4

ප්‍රශ්ණය	පරිපථය.	විලායකය උණු ව‍ෙයි ද?	බල්බ දැල්වේ ද? රතු බුබුල.      නිල් බුබුල.
.1.		නැත	නැත.	දිලෙයි.
2.		නැත.	දිලෙයි.	දිලෙයි.
3.		නැත.	දිලෙයි.	නැත.
4.		උණු ව‍ෙයි.	නැත.	නැත.
5.		නැත.	නැත.	නැත.

2x15=30.

Q.5. මේවා සොයාගන්න.

ප්‍රතිරෝධය. R1.	R-V/I R=12/3  =   4 Ω
ප්‍රතිරෝධය R 2.	R=V/I R= 12/2  = 6 Ω
R1 හා R2 එ්කාබද්ධ ප්‍රතිරෝධය.	1/R  =  1/r1  + 1/r2 1/R = ¼   +  ⅙ 1/R =  3+2             12 R=  12/5   = 2.4 Ω
A. හි පාඨාංකය.	I=V/R I= 12/2.4   I= 5 A
5.  S’ විවෘතනම් ලබ‍ෙන ධාරාව.	I=V/R   I= 12/3 I=4. A

3x5=15

Q.6.0  

මේවා සොයන්න.

1.පරිපථය‍ෙහි සම්පූණර්‍ ප්‍රරෝධය..	1/R=1/r1 + 1/r2+ 1/r3 1/R = ½ + ½ +½  = 1.5 R=1/1.5 =  0.67  Ω
2.  V.	12 V
3.  V.	0 V.
4. A.	6 A.
5. V.	12 V.
6. A.	6 A.
7.  A.	18  A.

 

4x7 = 28